Ustawiczne kształcenie nauczycieli wychowania przedszkolnego w dobie reformy edukacyjnej.

Celem niniejszej pracy jest próba odpowiedzi na pytanie: "Jakie są opinie nauczycieli na temat uczestnictwa w różnych formach doskonalenia i samokształcenia i w jakim stopniu reforma edukacyjna zintensyfikowała te działania".

Twórczy rozwój nauczyciela - to atrakcyjne i znaczące hasło zarówno w teorii, jak i w praktyce. Uczący wywiera ogromny wpływ na kierunek, tempo i treść rozwoju wychowanków. Efekty pracy nauczycieli wpływają zarówno na losy dzieci jak i na rozwój społeczeństwa.

Współczesne życie stawia przed każdym pedagogiem wiele problemów, które musi sam zrozumieć, i z którymi musi umieć zapoznać dzieci. Właściwością tego zawodu jest konieczność kształcenia się przez całe życie. Toteż praca nauczyciela jest nieustannie kontrolowana przez społeczeństwo, a prawidłowy stosunek do błędów i niepowodzeń wychowawczych został uznany za podstawowe kryterium "mistrzostwa pedagogicznego"¹.

Od współczesnego nauczyciela oczekuje się ustawicznego wzbogacania osobowości, aktualizacji wiedzy i umiejętności. Osiągnąć to można przez różnego rodzaju formy doskonalenia oraz przez samokształcenie.

Wykształcenie, jakie otrzymuje nauczyciel w czasie studiów jest tylko punktem wyjścia do nabywania i pogłębiania wiedzy.

Potrzeba doskonalenia i samokształcenia nauczycieli jest konsekwencją przyspieszonego rytmu przeobrażeń związanych z wprowadzeniem reformy edukacji (od 1 IX 1999 r.).

W okresie przemian nauczyciel jest osobą, która stale powinna się doskonalić. Istotna jest zatem nowa interpretacja procesów wspomagających jego rozwój. Dzieje się tak, gdyż proces przemian wiąże się z pojawieniem się nowych koncepcji, pojęć, twierdzeń oraz nowych doświadczeń.

Nie ulega wątpliwości, że podstawą rozwoju zawodowego nauczyciela jest proces samokształcenia i doskonalenia, dlatego więc stał się przedmiotem badań w ramach niniejszej pracy.

Przyjęto, że najogólniejszym terminem określającym kształcenie całożyciowe jest edukacja permanentna1.

Ową edukację traktuje się najczęściej jako „ogół procesów oświatowo-wychowawczych występujących w całym okresie życia człowieka, a zatem procesów całożyciowych, prowadzonych we wszystkich możliwych

formach organizacyjno-programowych i we wszystkich sytuacjach kontaktów międzyludzkich.

Istotę tak rozumianego kształcenia oddają następujące zdania:

• Zapewnienie możliwości kontynuowania nauki i dopełniania wykształcenia po ukończeniu szkoły obowiązującej.
• Umożliwienie w każdym wieku uzupełniania, odnawiania albo dostosowania nabytych wiadomości i umiejętności do nowych potrzeb, w tym:
• umożliwienie każdemu członkowi społeczeństwa stałej adaptacji do nowości we wszystkich dziedzinach, zwłaszcza do ewolucji zachodzącej w jego własnej specjalności,
• kształcenie zdolności nadążania za postępem naukowo-technicznym i informatycznym, społecznym oraz kulturowym,
• stwarzanie możliwości doskonalenia kwalifikacji i dochodzenia do mistrzostwa w zawodzie. Umożliwienie każdej jednostce zrozumienia zachodzących zmian, a więc lepszego zrozumienia środowiska technicznego, kulturalnego i społecznego.

Według W. Okonia dokształcenie oznacza kształcenie realizowane w wieku produkcyjnym równolegle z pracą zawodową, w celu zdobycia takiego wykształcenia, jakie jest niezbędne do wykonywania danego zawodu, lub zawodu, który ma być wykonywany w przyszłości. Dokształcanie nauczycieli wg dotychczasowych ustaleń to podnoszenie kwalifikacji przez studia dla pracujących i wieczorowe, które prowadzą do uzyskania tytułu.

W. Pomykało podaje, iż doskonalenie jest instrumentem przystosowania się do zmiennych sytuacji, wzbogacania swoich kwalifikacji, lepszego poznawania potrzeb dzieci oraz sposobów organizowania samokształcenia i warsztatu swojej pracy.

Skutkiem doskonalenia, powinno być zwiększenie efektywności pracy nauczycieli oraz rozwój ich osobowości, motywacji do zawodu, samorealizacji i samoświadomości zawodowej1.

B. Jabłonowska zwraca uwagę, że nauczyciel może w różny sposób doskonalić swoje kwalifikacje zawodowe. Szczególnie polecane jest uczestnictwo w zorganizowanych formach doskonalenia takich jak: zespoły samokształceniowe, konferencje rejonowe, kursy, hospitacje, gabinety metodyczne, zajęcia otwarte, samokształcenie kierowane².

Uściślenia wymaga jeszcze pojęcie "samokształcenie". S. Karaś podaje, że częściej się mówi o "samokształceniu kierowanym niż o samokształceniu swobodnym i indywidualnym". Polega ono na samodzielnym stawianiu i rozwiązywaniu zagadnień koniecznych, wypływających z odczuwanej natury i uświadamianych potrzeb coraz intensywniejszego życia osobnika. Jest ono naturalną potrzebą odczuwania przez każdą bogatszą duszę dążącą do doskonałości, do poznawania prawdy, do postępu, co stanowi najwyższy szczebel i najdoskonalszą metodę w dziedzinie wartości wychowawczych człowieka³.

Istotą samokształcenia jest samodzielne zdobywanie i modernizowanie wiedzy ogólnej bądź kwalifikacji zawodowych oraz samowychowanie i samokontrola.

Tempo zmian życia gospodarczego, politycznego to ciągle zmieniająca się rzeczywistość, która pobudza nauczycieli do nieustannego poszukiwania i doskonalenia swojej wiedzy.

Podstawą rozwoju zawodowego każdego nauczyciela jest niewątpliwie samokształcenie. W dobie obecnej samokształcenie nauczycieli wymaga zaś wspomagania przez wyspecjalizowane zespoły i instytucje. Dotyczy to również nauczycieli wychowania przedszkolnego.

Zagadnienia dotyczące ustawicznego kształcenia i doskonalenia mają bogatą literaturę. Wsparte odpowiednimi ofertami edukacyjnymi stanowią wartościowe propozycje rozwoju zawodowego w zreformowanym systemie edukacyjnym. Wzrost świadomości nauczycieli i ich odpowiedzialności za nabywanie nowych kompetencji i doskonalenie już nabytych, inspiruje badacza do analizy wyrażonych przez nich poglądów i zajmowanych stanowisk w różnych dla kształcenia sprawach. Hipotetycznym założeniem wyjściowym było założenie, że reforma oświaty zintensyfikowała uczestnictwo nauczycieli w różnych formach doskonalenia i samokształcenia.

Wyniki badań oparte na opinii respondentów potwierdziły przyjętą hipotezę, a jednocześnie pozwoliły na sformułowanie innych, ciekawych wniosków:

1. Wszyscy respondenci potwierdzili swoje uczestnictwo w wybranych formach doskonalenia.
2. Motywem wyboru drogi doskonalenia jest możliwość zrozumienia reformy oświaty.
3. Czynnikiem utrudniającym rozwój zawodowy nauczycieli są ograniczone możliwości finansowe.
4. Aby system doskonalenia nauczycieli mógł realizować zadania zgodnie z potrzebami i oczekiwaniami nauczycieli należy:
• system zbliżyć do miejsc pracy nauczycieli,
• uwzględnić autentyczne propozycje nauczycieli.
5. W systemie organizacyjnym należy uwzględnić koszty finansowe, tworzyć precyzyjny i jednoznaczny sposób finansowania nauczycieli podejmujących doskonalenie zawodowe.
6. Rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 3 sierpnia 2000r. w sprawie uzyskiwania stopni awansu zawodowego przez nauczycieli zmusiło wszystkich zainteresowanych do kształcenia i doskonalenia ustawicznego.

W środowisku nauczycielskim, co wykazały badania, nie istnieje problem, czy podejmować decyzję o doskonaleniu zawodowym, lecz istnieje problem, kto to sfinansuje.