Czym zajmuje się logopedia i jakie działania podejmuje w opiece naddzieckiem w wieku przedszkolnym?

Celem mojego artykułu jest zwrócenie uwagi na holistyczny model w nowoczesnym spojrzeniu na sprawność językową małych dzieci - wiek 3 do 5 lat.

Mowa - rozumiana jako akt słownego porozumiewania się ludzi, którego istotą jest nadawanie dźwiękowe i odbiór słuchowy informacji. Logopedia zajmuje się zagadnieniami jej kształtowania, profilaktyki, rozpoznawania zaburzeń i terapią. Profilaktyka nieprawidłowości w artykułowaniu dźwięków mowy jest jednym z ważniejszych aspektów pracy z dzieckiem w przedszkolu. Te dzieci, które źle mówią, zwykle potem źle odtwarzają wyrazy w piśmie, mają problemy z właściwą komunikacją językową, a wadliwa wymowa staje się często źródłem kompleksów, niechęci do mówienia, a tym samym brakiem okazji do ćwiczenia umiejętności ładnego wypowiadania się.

Dziecko w wieku przedszkolnym, z punktu widzenia logopedycznych norm rozwoju mowy, znajduje się w okresie tzw. swoistej mowy dziecięcej. W wypowiedziach dziecka jeszcze obserwuje się nieprawidłowości fonetyczne, tj. związane z wymową głosek. W wypowiedziach dziecka przedszkolnego występują nadal nieprawidłowości gramatyczne, leksykalno - słowotwórcze, składniowe. Ich największe nagromadzenie obserwujemy we wczesnych latach wieku przedszkolnego. Stopniowo owe nieprawidłowości na ogół znikają poprzez nabywanie przez dziecko doświadczeń życiowych i doświadczeń językowych tzn. kompetencji językowej i kompetencji komunikacyjnej. Wpływ na to ma w szczególności rodzina i przedszkole oraz stan dojrzałości psychofizycznej organizmu dziecka.

Można, więc powiedzieć, że około 7 roku życia dziecko powinno osiągnąć dojrzałość w mówieniu i rozumieniu wypowiedzi słownych, - czyli artykulacji, akcentu, intonacji, bogactwa słownictwa czynnego i biernego, przestrzegania reguł gramatycznych, sprawności językowej.

Ważną role odgrywa chęć i gotowość dziecka do wypowiedzi słownych, do uczestniczenia w rozmowie, a także postawa pozbawiona lęku, niechęci i opieszałości w aktywności językowej.

Istotny jest prawidłowy oddech, głos, słuch, ruchy narządów artykulacyjnych i stabilny układ nerwowy. Kończąc przedszkole dziecko powinno osiągnąć wysoki poziom sprawności języka tzn. właściwą technikę i estetykę w mówieniu.

Opieka logopedyczna nad dzieckiem w wieku przedszkolnym ma na celu kształtowanie poprawnej mowy. Powinna łączyć współpracę rodziców i nauczycieli. Zapewnia dzieciom wysoki poziom sprawności językowej.

Podstawowe kierunki działań logopedycznych:

1. profilaktyka - zapobiega nieprawidłowościom i zaburzeniom mowy, dlatego tak ważna jest troska o dostarczanie małemu dziecku właściwych wzorców mowy, z wykorzystaniem treści emocjonalnych oraz zabawek, książeczek itp.
2. stymulacja - wspomaganie rozwoju mowy - właściwe odżywianie, sen, ruch na świeżym powietrzu, rozwój zainteresowań, pozytywne kontakty emocjonalne z otoczeniem, stymulacja to ogromna przestrzeń różnorodnych działań włączających stosowane środki dydaktyczne w postaci zabawek, gier, zestawów obrazków przedmiotowych i sytuacyjnych, historyjek obrazkowych, książeczek z obrazkami w układach przestrzennych, książeczek z elementami dźwiękowymi i światełkami, ich prawidłowe metodycznie zastosowanie uprzyjemnia dziecku proces zorganizowanej stymulacji mowy i zwiększa jej efektywność, ćwiczenia stymulujące mowę powinny rozbudzać wyobraźnię i pomysłowość rodziców i nauczycieli przedszkoli i służyć, w atrakcyjnej formie i pożądanej treści oraz dynamice rozwoju mowy
3. korekcja - usuwanie zaburzeń mowy, metody i zasady, formy postępowania służące w korekcji lub rehabilitacji w postępowaniu z rozpoznanym zaburzeniem mowy
4. rehabilitacja - przywracanie sprawności mowy

Stosowane przez specjalistę - logopedę lub czasem przez nauczycielkę przedszkola procedury i zabawy odnoszą się do ćwiczeń: słuchowych, oddechowych, fonacyjnych, artykulacyjnych, gramatycznych, słownikowych, składniowych i stylistycznych.

Umiejętne działania w tym kierunku budzą zainteresowanie dziecka, wzmaga jego motywację do ćwiczeń, sprzyja koncentracji uwagi i poprawie pamięci u dzieci ze wzmożoną pobudliwością psychomotoryczna. Wpływają również wychowawczo na postawy dzieci, co mieści się w kategoriach holistycznej koncepcji terapii logopedycznej.

Oto wierszyk W. Chotomskiej doskonalący sprawność narządów mowy i poprawiający wymowę pt. "Co słychać na wsi?":

Co słychać? - Zależy - gdzie.
Na łące słychać: - Kle - Kle!
Na stawie: - Kwa - Kwa!